Prilog proučavanju stare i retke knjige u crkvama Lazarevca i okoline – Crkva Pokrova Presvete Bogorodice u Vreocima

Značaj proučavanja stare i retke knjige je višestruk. One predstavljaju značajan deo našeg kulturnog nasleđa, istorije, crkvene istorije, književnosti. Zapisi koji se nalaze u njima predstavljaju vredan, a ponekad i jedini pisan trag o događajima i ličnostima iz naše prošlosti.

U Aarhijerejskom namesništvu kolubarsko-posavskom, koje obuhvata 13 crkava (Lazarevac, Šopić, Veliki Crljeni, Junkovac, Baroševac, Čibutkovica, Brajkovac, Petka, Mirosaljci, Vreoci, Rudovci, Dren, Trbušnica) pronađeno je ukupno 78 datiranih starih i retkih knjiga. Postoji i još nekolicina knjiga na čijem se datiranju još uvek radi. Od tog ukupnog broja, 13 je štampano pre 1800. godine a 65 pre 1867. godine . U ovom i narednim tekstovima ćemo predstaviti neke od sačuvanih knjiga.

Crkva Pokrova Presvete Bogorodice u Vreocima

 Ne postoje precizni pisani podaci o tome kada je sagrađena prva crkva u Vreocima. Pre crkve brvnare, koja i danas postoji, ovde su postojale i starije crkve. Prvi put se pominje 1805. godine kada je jerej Ilija iz Vreoca tražio od mitropolita Stratimirovića antimins za novu crkvu, što znači da je postojala i starija. Nova crkva je sagrađena i stavljena u službu 1872. godine.

U Crkvi Pokrova Presvete Bogorodice u Vreocima pronađeno je ukupno 14 starih i retkih knjiga: 9 štampanih između 1825. i 1862. godine i 5 knjiga štampanih u periodu od 1757. do 1797. godine.

Najstarija knjiga u vreočkoj crkvi potiče iz 1757. godine. U pitanju je Psaltir štampan u Kijevo-pečerskoj lavri. Ima 239 listova, od kojih su poslednja četiri lista pogrešno složena, verovatno prilikom neke od ranijih popravki. Nedostaje mu kraj. Povezan je u tipičan povez knjiga tog perioda- drvene korice presvučene kožom. Na prednjoj korici ima utisnuto raspeće.

Zatim sledi Psaltir iz 1763.godine, štampan u Moskvi. Prekoričen je verovatno 1981. ili 1982. godine kad i ostale knjige iz ove crkve. Vide se ostaci zapisa mastilom na marginama ali su nečitki i isečeni prilikom prekoričenja.

Strasna jevanđelja  štampana su 1794, godine u Moskvi. Tu su i dva Trebnika. Jedan je štampan 1796., a drugi 1797. godine u Moskvi. Prekoričeni su 1982. godine.

Na žalost, osim tog najstarijeg Psaltira, nijedna od njih nema sačuvan originalni povez. Sve su prekoričene 1981. i 1982. godine zahvaljujući prilozima parohijana.

Treba pomenuti da je sačuvano još devet knjiga štampanih u periodu od 1825. do 1862. godine: Služebnik iz 1825. godine, Cvetoslov iz 1836. godine, Irmologija iz 1837. godine, Molebno pjenije iz 1838. godine, Opšti minej iz 1841. godine, Jevanđelje iz 1851. godine, Psaltir iz 1857. godine, Srbljak iz 1861. godine i Tipik iz 1862. godine

 

Po lepoti i povezu izdvaja se Jevanđelje iz 1851. godine. Jevanđelje je stavljeno u drvene korice presvučene metalom, veličine 48 x 34 cm sa kucanim ornamentalnim i figuralnim kompozicijama. Na prednjoj korici, u uglovima, nalaze se četiri medaljona sa likovima jevanđelista, a u sredini je medaljon sa likom Isusa Hrista. Sačuvana je i jedna kopča.

Deo ovih knjiga je već prošao proces restauracije i konzervacije i po završetku projekta će i šira publika moći da ih vidi.