Zbog toga organizacije koje pružaju pomoć migrantima traže ponovno otvaranje Prihvatnog centra u Subotici, jer bi njegovo funkcionisanje omogućilo humaniji tretman ljudi koje policija zatiče na terenu, te olakšalo sprovođenje zakonskih procedura.
Prema oceni direktora Centra za zaštitu i pomoć tražiocima azila (APC/CZA) Radoša Đurovića, krijumčarenje migranata na severu zemlje, pa i na teritoriji Subotice nije prestalo, već je postalo manje vidljivo, ali i bolje organizovano.
„Situacija sa migrantima na teritoriji Subotice u većoj meri je nepromenjena. Krijumčarenje migranata i izbeglih svakodnevno je prisutno, posebno na području Horgoša, gde svake noći nekoliko manjih grupa od pet do 15 ljudi, sakrivenih na više lokacija duboko u šumama u blizini zaštitne ograde, pokušava prelazak granice“, izjavio je Đurović za Magločistač.
On napominje i da su krijumčarske grupe, od zatvaranja Prihvatnog centra u Subotici 2024. godine, dodatno prilagodile način rada i postale organizovanije.
„Krijumčarske grupe koje već duži niz godina imaju uporište na severnoj granici razvile su saradnju sa lokalnim kriminalnim grupama i pojedinim građanima, posebno u organizaciji prevoza i smeštaja na skrovitim lokacijama, u napuštenim kućama i šumskim područjima u okolini Subotice i Horgoša, ali i duž cele granice sa Mađarskom“, rekao je on.
Zbog toga je, između ostalog, veoma teško proceniti stvaran broj ljudi koji borave u pograničnom području jer se migranti nalaze pod stalnom kontrolom krijumčarskih grupa i mnogo su manje vidljivi nego ranije.
Iako je broj migranata značajno manji nego ranijih godina, prema njegovim rečima, i dalje se radi o stotinama ljudi koji svake sedmice pokušavaju da pređu granicu sa Mađarskom, dok istovremeno mađarske vlasti migrante vraćaju u Srbiju – mimo sporazuma o readmisiji.
„Sa mađarske strane migrante guraju nazad na našu teritoriju kroz vrata na dvostrukoj zaštitnoj ogradi, bez da im dozvole da zatraže azil u Mađarskoj“, kazao je Đurović.
Migranti su i dalje izloženi nasilju kako krijumčarskih grupa, tako i mađarske policije.
U odnosu na 2023. godinu, ističe Đurović, nove su okolnosti pojačano prisustvo službenika evropskog Fronteksa i mađarske policije, kao i zajedničke patrole sa srpskom graničnom policijom, ali i veća upotreba tehnologije za nadzor, uključujući dronove i noćne kamere.
Prema podacima Centra za zaštitu i pomoć tražiocima azila, u poslednjih šest meseci čak 76 odsto prijavljenih nasilnih vraćanja migranata odnosilo se na granicu sa Mađarskom, dok je iz Hrvatske prijavljeno bilo deset odsto, a iz Bosne i Hercegovine 2,5 odsto slučajeva.
Prema njegovim rečima, migranti na sever Srbije dolaze organizovanim krijumčarskim transportima, često sakriveni u gepecima automobila ili prikolicama kamiona još od granice sa Severnom Makedonijom ili Bugarskom, odnosno iz takozvanih „štekova“ u Beogradu, Novom Sadu ili Nišu, a u pograničnom pojasu borave od nekoliko sati do nekoliko dana, skrivajući se u šumama i čekajući signal krijumčara i vodiča koji organizuju njihov prelazak preko zaštitne ograde.
Đurović dodaje da su često izloženi ucenama i nasilju krijumčara, pa i zlostavljanju radi iznuđivanja dodatnog novca od njihovih porodica, a posebno su ugroženi maloletnici bez pratnje i žene, kojima preti radna i seksualna eksploatacija.
Tek nakon što ih policija zatekne na terenu ili budu vraćeni iz Mađarske, migranti dolaze u kontakt sa državnim institucijama. Kako navodi Đurović, oni se tada zadržavaju u policijskim stanicama do 12 sati, izvode pred sudiju za prekršaje, izriču im se mere zbog ilegalnog boravka i prelaska granice, nakon čega bivaju upućeni u prihvatne centre na jugu Srbije.
I tek tada dobijaju i slobodniji pristup informacijama, pravnoj pomoći, zdravstvenoj zaštiti i drugim uslugama, dok Centar za zaštitu i pomoć tražiocima azila interveniše kada je potrebno obezbediti pristup azilnoj proceduri, postaviti staratelja maloletnicima bez pratnje, organizovati zdravstvenu pomoć, prevodioce ili humanitarnu podršku.
Govoreći o strukturi migrantske populacije, Radoš Đurović kaže da najveću grupu i dalje čine državljani Avganistana koji čine između 30 i 40 odsto svih registrovanih migranata. Slede državljani Egipta, Maroka, Palestine i Turske, zatim Pakistana, te Sirije – čiji broj opada, dok se povremeno registruju i migranti iz Bangladeša i Sudana.
Prema njegovim rečima, porodica, žena i dece na severnoj granici sada je manje nego ranije, između ostalog zbog višestrukih nasilnih vraćanja iz Mađarske, a zbog čega deo njih pokušava da u Evropsku uniju uđe preko Bosne i Hercegovine, što opet nosi dodatne rizike, uključujući prelazak reke Drine.
Govoreći o radu institucija, Đurović ocenjuje da i dalje postoje problemi u pristupu proceduri za dobijanje azila, pravovremenom informisanju i uslovima smeštaja migranata.
Centar za zaštitu i pomoć tražiocima azila je u međuvremenu, uz podršku Zaštitnika građana, uspeo da promeni praksu zadržavanja maloletnika bez pratnje u neadekvatnim uslovima u policijskim stanicama od Kanjiže do Kikinde, ali to nije dovoljno.
Neophodno je, naglašava Đurović, ponovo otvoriti Prihvatni centar u Subotici koji se nalazi pod ingerencijom Komesarijata za izbeglice i migracije.
Iz Policijske uprave u Subotici za Magločistač navode da je bezbednosna situacija stabilna i da je ove godine primetan znatno manji broj iregularnih migranata u odnosu na prethodne, a većinu čine mlađi punoletni muškarci iz Avganistana, Pakistana, Sirije, Irana, Maroka i Tunisa.
Konkretno, od početka 2026. godine, pronađena su 163 iregularna migranta koja su nezakonito boravila u Srbiji.
„Punoletni migranti koje policija zatekne na teritoriji Subotice upućuju se u prihvatne centre koje određuje Komesarijat za izbeglice i migracije, dok se u slučajevima maloletnika bez pratnje obaveštava Centar za socijalni rad koji preduzima mere“, navodi se u odgovoru, te dodaje da se protiv migranata zatečenih u pokušaju ilegalnog prelaska granice pokreću prekršajni postupci.
Policija navodi i da u poslednjih šest meseci nisu bili zabeleženi incidenti između migranata i lokalnog stanovništva, niti međusobni sukobi migranata, te da je saradnja sa mađarskim pograničnim organima svakodnevna i na visokom nivou.
