Promene su se odvijale tokom raspada Jugoslavije, kada je Sr bija napuštala simbole prethodnog sistema i oblikovala nova državna obeležja.
Zastava sa crvenom petokrakom: simbol socijalističke Srbije
Nakon Drugog svetskog rata, crvena petokraka postala je jedno od glavnih obeležja nove jugoslovenske države. Bila je povezana sa partizanskim pokretom i Narodnooslobodilačkom borbom, ali i sa socijalističkim političkim poretkom.
Petokraka se nalazila i na zastavama jugoslovenskih republika, uključujući Srbiju. Socijalistička Republika Srbija imala je svoju zastavu: crveno-plavo-belu trobojku sa crvenom petokrakom u sredini.
Zastava Srbije razlikovala se od zastave cele Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije. Republička zastava imala je crvenu, plavu i belu horizontalnu traku, dok su boje savezne jugoslovenske zastave bile raspoređene plavo, belo i crveno. Obe su nosile crvenu petokraku, ali su predstavljale različite političke celine.
10. oktobar 1991: trobojka bez petokrake
Deseti oktobar 1991. godine u medijskim istorijskim pregledima navodi se kao datum kada je Skupština Srbije odlučila da se sa republičke zastave ukloni crvena petokraka. Trobojka je zadržala tradicionalne boje – crvenu, plavu i belu – ali bez simbola povezanog sa socijalističkim poretkom.
Promena se dogodila tokom raspada Jugoslavije, kada su se menjali politički sistem i državno uređenje. Uklanjanje petokrake bilo je deo šireg preispitivanja simbola koji su obeležili prethodni period.
Reč je o zastavi Srbije, a ne o zastavi Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije. Srbija je imala crveno-plavo-belu trobojku sa petokrakom, dok je savezna jugoslovenska zastava imala plavo-belo-crveni raspored boja.
Period kada je zastava bila samo trobojka
Nakon uklanjanja petokrake, zastava Srbije nije odmah dobila današnji izgled sa grbom. Ostala je jednostavna trobojka sa tri horizontalne trake – crvenom, plavom i belom.
U junu 1992. godine Narodna skupština Srbije usvojila je preporuku o korišćenju zastave bez petokrake, nakon što referendum o državnim simbolima nije uspeo zbog nedovoljne izlaznosti. Ovaj datum treba razlikovati od 10. oktobra 1991. godine, koji se navodi u medijskim istorijskim pregledima.
Iste godine formirana je Savezna Republika Jugoslavija, koju su činile Srbija i Crna Gora. Savezna država imala je svoju zastavu, različitu od zastave Srbije.
Trobojka bez petokrake zadržala je tradicionalne boje, ali nije imala grb koji danas stoji na državnoj zastavi. Grb je vraćen u upotrebu 2004. godine.
Kada je vraćen grb na zastavu Srbije?
Narodna skupština Srbije usvojila je 17. avgusta 2004. godine preporuku o korišćenju grba, zastave i himne Republike Srbije. Time je napravljen korak ka ponovnom isticanju simbola povezanih sa starijom srpskom državnom tradicijom.
Zastava je zadržala crvenu, plavu i belu boju, ali je ponovo dobila grb. Njegovi glavni elementi su dvoglavi orao, štit sa krstom i četiri ocila, kao i kruna. Ovi motivi imaju dugu istoriju u srpskoj heraldici.
Zastava sa grbom svečano je podignuta ispred Narodne skupštine 30. avgusta 2004. godine. Njena upotreba detaljnije je uređena Zakonom o izgledu i upotrebi grba, zastave i himne Republike Srbije, usvojenim 2009. godine.
Kako izgleda današnja zastava Srbije i šta znače njeni simboli?
Današnja zastava Srbije sastoji se od tri horizontalne trake: crvene na vrhu, plave u sredini i bele pri dnu. Državna zastava ima grb pomeren ka koplju, dok se civilna zastava koristi bez grba.
Grb čine beli dvoglavi orao na crvenom štitu i kruna iznad njega. Na grudima orla nalazi se manji crveni štit sa srebrnim krstom i četiri ocila.
Dvoglavi orao, krst i ocila deo su srpske heraldičke tradicije. Kruna podseća na istoriju srpske monarhije. Zajedno, ovi elementi čine grb koji je danas sastavni deo državne zastave Srbije.
Od petokrake do grba: kako se menjala zastava Srbije
Od zastave sa petokrakom, preko jednostavne trobojke, do današnje zastave sa grbom, državna obeležja menjala su se zajedno sa političkim i društvenim prilikama u Srbiji.
Crvena, plava i bela ostale su prepoznatljive boje zastave, dok su se simboli menjali. Istorija zastave tako prati različite periode srpske državnosti i način na koji je Srbija predstavljala sebe.
