Prema zvaničnom istorijatu Gradske opštine Lazarevac, grad je nakon nemačkog bombardovanja u aprilu 1941. godine ubrzo potpao pod okupaciju, a kao datum oslobođenja navodi se 19. septembar 1944. godine.
Istorijski izvori koji se odnose na kretanje 13. proleterske brigade beleže da su njeni Prvi i Četvrti bataljon upućeni prema Lazarevcu uveče 18. septembra, a da su u grad stigli rano ujutru 19. septembra. Nemačke i druge snage prethodno su napustile Lazarevac, pa prilikom ulaska brigade nije bilo veće borbe.
Oslobođenje Lazarevca bilo je deo širih vojnih operacija u Srbiji tokom septembra 1944. godine. U tom periodu jedinice NOVJ delovale su na pravcu Valjevo–Lajkovac–Lazarevac, dok su se nemačke snage povlačile prema severu i Beogradu.
Borbe na području današnje lazarevačke opštine nisu, međutim, potpuno prestale ulaskom jedinica u grad. Vojnoistorijski izvori beleže da je 21. septembra Prvi bataljon 13. proleterske brigade odbio pokušaj nemačke grupe, uz podršku dva tenka, da se iz Vreoca probije prema Lazarevcu.
Datum koji se decenijama obeležava
Devetnaesti septembar u Lazarevcu se tradicionalno obeležava kao Dan oslobođenja grada i datum sećanja na borce i žrtve Drugog svetskog rata.
U istorijskim izvorima postoji i razlika u navođenju tačnog trenutka ulaska partizanskih jedinica u Lazarevac. „Hronologija narodnooslobodilačkog rata 1941–1945“ pojedine događaje vezuje za 18. septembar, dok detaljniji prikazi ratnog puta 13. proleterske brigade navode da su jedinice ka Lazarevcu krenule 18. septembra uveče i u grad stigle rano 19. septembra.
Zvanični istorijat Gradske opštine Lazarevac kao Dan oslobođenja navodi 19. septembar 1944. godine.
U javnosti se poslednjih godina pojavljuju i drugačija tumačenja događaja iz septembra 1944. godine, posebno u vezi sa 6. septembrom i delovanjem jedinica Jugoslovenske vojske u otadžbini. Ipak, 19. septembar ostaje datum koji se u zvaničnoj lokalnoj istoriji vezuje za oslobođenje Lazarevca u Drugom svetskom ratu.
Izvori: Gradska opština Lazarevac – istorijat opštine; Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu; građa o 13. proleterskoj udarnoj brigadi i „Hronologija narodnooslobodilačkog rata 1941–1945“ u digitalnoj Biblioteci Znaci.
