Evropska unija (EU) će osloboditi 16,4 milijarde evra sredstava za Mađarsku, objavili su zvaničnici danas, nakon što je novi mađarski premijer Peter Mađar sproveo brze reforme kako bi zaustavio demokratsko nazadovanje do kojeg je došlo za vreme njegovog prethodnika Viktora Orbana.
Oslobađanje sredstava je signal da Brisel prihvata novu vladu u Budimpešti posle 16-godišnje vladavine Orbana, saveznika Rusije koji je antagonizovao EU.
Sporazum, o kojem je javnost danas obavestila predsednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen, postignut je posle višenedeljnih pregovora Mađarove vlade i EU o oslobađanju sredstava, preko potrebnih mađarskoj ekonomiji koja je u padu.
Mađar je sporazum nazvao „istorijskim postignućem“ za mađarsku naciju, navodeći da je njegova vlada „veoma zahvalna“ i spremna da nastavi saradnju sa EU „u interesu mađarskog naroda i svih evropskih građana“.
Mađarova ubedljiva pobeda na aprilskim izborima, delom postignuta i zahvaljujući njegovoj kampanji za jačanje veza sa EU, okončala je vladavinu Orbana, koji je demonizovao Fon der Lajen i druge moćnike u Uniji dok je narušavao ravnotežu tri grane vlasti u Mađarskoj.
Ti potezi, kao i zabrinutost zbog korupcije i erozije nezavisnosti pravosuđa, podstakle su EU da zamrzne milijarde sredstava za Mađarsku 2022. godine. Godinu dana kasnije, Evropska komisija je utvrdila da je vlada sprovela dovoljno reformi da oslobodi 10,2 milijarde evra.
Fon der Lajen je danas rekla da se „već može osetiti snažan vetar promena širom Mađarske“, svega nekoliko nedelja otkako je Mađarova vlada stupila na dužnost.
„Mnogo posla je već urađeno za veoma kratko vreme, i tržišta to već primećuju. Poverenje investitora se vraća. Poverenje se obnavlja“, kazala je Fon der Lajen.
Nakon što je Mađarova stranka Tisa osvojila dvotrećinsku većinu na parlamentarnim izborima 12. aprila, što je omogućilo duboke i brze reforme, lideri u Briselu i Budimpešti dali su prioritet što bržem oslobađanju sredstava kako bi pomogli mađarskoj ekonomiji, koja je godinama stagnirala.
Sredstva koja će biti oslobođena sastoje se od 10 milijardi evra iz fondova za oporavak od korona virusa i više od 6,3 milijarde evra iz kohezionih fondova, namenjenih jačanju ekonomija unutar EU koje se suočavaju sa teškoćama.
Kako bi dobila pristup novcu, Mađarova vlada je počela da sprovodi važne promene poput obnavljanja nezavisnosti pravosuđa i akademskih i medijskih sloboda i pokretanja širokih antikorupcijskih aktivnosti.
Mađar je danas zvanično podneo zahtev Mađarske za pridruživanje Kancelariji evropskog javnog tužioca, nadzornom organu EU za borbu protiv korupcije sa sedištem u Luksemburgu, što je Orbanova vlada dugo odbijala.
Premijer Mađarske je rekao novinarima da je Orbanova vlada, koja je često prikazivala EU kao represivnu silu usmerenu na kažnjavanje Mađarske zbog njene antiimigracione i anti-LGBT politike – „stalno lagala mađarski narod“ o tome zašto su sredstva zamrznuta.
„Pravi razlog zašto evropske institucije i Evropska unija nisu bile u poziciji da oslobode (sredstva) je korupcija. Postojao je stepen korupcije koji je dugo bio nezamisliv u Evropskoj uniji, pa i u Mađarskoj“, kazao je Mađar.
Fon der Lajen je takođe najavila dublju integraciju Mađarske u institucije EU – između ostalog, mađarski studenti će ponovo biti deo programa stipendiranja Erazmus, koji omogućava studentima da pohađaju fakultete širom Unije. Ta mogućnost je bila ukinuta pod Orbanom.
